|
|
|
Sayfa açılışında çalan müzik:
"Sen
Sen Sen"
Afife
Balesi Müzikleri
Besteci:
Turgay Erdener
Kanun
Sanatçısı: Tahir
Aydoğdu
Afife (İzmir Devlet Opera ve Balesi)
Afife
Bale, 2 Perde
Müzik: Turgay Erdener
Reji ve Koreografi: Beyhan Murphy
Orkestra Şefi: Rengim Gökmen
Dekor: Savaş Camgöz
Kostüm: Bahar Korcan
Işık: Fuat Gök
Dünya-Türkiye Prömiyeri: 8 Aralık 1988, İstanbul
İzmir Prömiyeri: 23 Kasım 2000
Afifeler: Burcu Sürmeli “Altın Afife”
Gamze Ertan “Kırmızı Afife”
Koza İpek “Mor Afife”
İldem Kocakuş “Gümüş Afife”
Afife: Yasemin Altınel
Ziya: Benan Göktan
Nazır: Murat Ersoyluoğlu
Dr. Suat: Bülent Özdemir
Selahattin Pınar: Tolga Eren
Afife Jale, 1902 yılında İstanbul'un Kadıköy semtinde doğdu. Küçük yaştan beri tiyatroya ilgi duyan Afife, 1918 yılında Beyza, Refika, Behire ve Memduha adlı arkadaşları ile birlikte Dar'ül Bedayi'ye talebe olarak girdi.
Afife bir yıl süre ile bütün provalara devam etti. 1919 yılının 13 Nisan gecesi prömiyer yapılacak olan Hüseyin Suat'ın “Yamalar” adlı oyununda, “Emel” rolü, ermeni aktris Eliza Binemeciyan'ın Paris'e gitmesi ile ortada kaldı. Dar'ül Bedayi yöneticileri rolü Afife'ye teklif ettiler.
Böylelikle Afife, 22 Nisan gecesi Kadıköy Apollon'da sahneye çıkan ilk Müslüman Türk kadını oldu. O gece ihbar üzerine tiyatroya gelen zaptiyeler, yöneticilere uyarıda bulundular ancak Afife korkmadan bir hafta sonra tekrar sahneye çıktı.
Sanatçı, bu sefer polis tarafından tutuklanmak istenince, Kınar Hanım arka kapıdan kaçırarak elinden kurtardı. Birkaç kez tiyatro-ihbar-karakol serüvenini yaşayan Afife, ona hoşgörü gösteren dönemin polis şefi Tahsin Bey görevden alınınca içinden çıkılmaz bir duruma düştü. Bu arada olanları öğrenen babası tarafından evden kovulan Afife, annesi ile birlikte sade bir eve taşındı, gerginlik ve heyecan dolu bu dönem ona sonradan çok çektirecek olan baş ağrılarının başlamasına neden oldu. 1921'de zamanın Dahiliye Nezareti'nin bir buyruğu ile, Müslüman kadınların kesinlikle sahneye çıkmasını yasaklayan bir bildiri yayımlandı ve Dar'ül Bedayi Yönetim Kuruluna gönderildi. Bu bildiri üzerine, Afife tiyatronun kadrosundan çıkarıldı.
Sahneye çıkamaması, Afife'nin zaten zayıf olan sinirlerini alt üst etti ve baş ağrılarının artmasına neden oldu. Afife kaçışı, haplarda ve uyuşturucularda aramaya başladı.
Doktorunun onu rahatlatmak için yaptığı morfin iğneleri onda bir alışkanlık yarattı. Ortalık biraz durulduktan sonra, değişik isimler altında küçük kumpanyalar ile Anadolu'da sahneye çıktı.
Cumhuriyetin ilanı ile, 1923'ten sonra, Müslüman Türk kadınlarının sahneye çıkma yasağı kaldırıldı. Ancak Afife'nin gün geçtikçe bozulan sağlığı ve uyuşturucu bağımlılığı tiyatroyu ister istemez bırakmasına neden oldu. 1928 yılında
Tamburi Selahattin Pınar ile tanıştı. Kendisine deli gibi aşık olan bu genç müzisyen ile 1929 yılında evlendi. Afife'nin uyuşturucu bağımlılığı ve tiyatrodan ayrı kalma mutsuzluğu gittikçe arttı ve bu durum Selahattin Pınar için zorlaştı. 1935 yılında boşandılar ve sonunda Dar'ül Bedayi'deki dostları tarafından Bakırköy Akıl Hastanesi'ne yatırıldı.1941 yılında, bitkin ve fakir bir halde yaşama veda etti. Mezarı bilinmemektedir.
Sevgili Afife Hanım,
…Bir gün tiyatrocu olma hayalleriyle düşler kuran gencecik beynimde, Bakırköy Akıl Hastanesi'nde unutulmuş, kenara itilmiş, otuzdokuz yaşında beş parasız hayata veda etmeniz, o yaşımda bende garip duyguların oluşmasına neden olmuştu. Günün birinde sizin için bir şeyler yapmak, duyuramadığınız adınızı duyurmak, cesaretinizi Türkiye Cumhuriyeti'nin sanatseverlerine tanıtmak ve sanat tarihimizde hak ettiğiniz muhteşem yerinizi almanızı sağlamak, bende önüne geçilmez bir tutku haline gelmişti. (…)şimdi adınıza bir bale yapıtı gerçekleştirdik. Sanırım dünya sanat tarihinde bir oyuncunun adına ilk kez bir bale yapıtı düşünüldü. Bu da size nasip oldu. Ne mutlu bizlere ki bunları sizin adınıza yapabildik. Siz ve sizin gibilerin cesareti olmasaydı, belkide bunların hiç birini yapamayacak bir takım karanlık düşüncelerin baskısında “belki bir gün” diye düşler kuracaktık. Bizlere yol açmak için kendinizi hiç düşünmeden harcamanız, her şeyi göze alarak savaşmanız, bugün binlerce Türk kadın oyuncusuna kendini kanıtlama olanağı sağladı. Bu yüzden size ne kadar teşekkür etsek, sizin için ne yapsak yine de azdır.
Sevgi ve saygılarımla.
Haldun Dormen
Kaynak: T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı
|
|
|
|
|
